Elke maand een ander noorderlicht
Noorderlicht
Mensen vragen me welke maand het beste is om het noorderlicht te zien, en lange tijd wilde ik ze daar een eenduidig antwoord op geven: Eén bepaalde maand. Nu ik winter na winter vanuit hetzelfde stukje Fins Lapland naar het noorderlicht heb gekeken, heb ik een eerlijker antwoord: er is niet één beste maand, want elke keer dat je omhoog kijkt zie je een ander noorderlicht.
Ik heb het zien veranderen, van de rustige maanden met één brede strook die over de bomen zweeft tot de nachten rond de equinox, wanneer de hele hemel een spektakel biedt. Wat me bijbleef, was geen 'beste maand', want geen enkele nacht was hetzelfde! Wat je bij blijft is 'hoe dat noorderlicht me buiten liet blijven staan in -15°C, lang nadat mijn tenen al gevoelloos waren geworden, of hoe het elke keer toch weer anders was!
Daarom blijf ik het tekenen: niet één perfect noorderlicht, maar de vele gezichten ervan, maand na maand.
Mijn eerste noorderlicht
Noorderlicht spotten ...waar ik leerde kijken
Mijn eerste noorderlicht zag ik niet in Finland, maar aan de Noorse kust, vlakbij Tromsø, op een aprilnacht! Daar kreeg ik de smaak te pakken om wel eens een heel winterseizoen noorderlicht te spotten. Niet één winter, maar vele winters die daarna volgden.
Daarna volgden seizoen na seizoen in Lapland, aan de Ounasjoki, waar ik toekeek hoe dezelfde noordelijke hemel zich geen twee keer op dezelfde manier gedroeg.
Het noorderlichtseizoen duurt langer dan de meeste mensen verwachten. Zodra de nachten in de nazomer echt donker worden, is het noorderlicht al mogelijk: online werden de eerste waarnemingen van het seizoen half augustus boven Rovaniemi reeds gemeld. Vanaf dat moment loopt het seizoen door tot april, wanneer het terugkerende licht het uiteindelijk verdrijft. Gedurende die maanden is het noorderlicht nooit hetzelfde. Het is vaag en verlegen, dan geduldig en traag, en dan plotseling overal tegelijk.
De rustige maanden, en de spectaculaire nachten
In de rustigere periodes van het seizoen kan een mooie nacht bestaan uit één lange groene strook, laag boven de berken, die even stil blijft hangen voordat hij vervaagt. Je leert ook van die nachten te houden. Ze nodigen je uit om het rustig aan te doen en gewoon te kijken, in plaats van meteen naar je camera te grijpen.
En dan zijn er nog de spectaculaire noorderlichtshows. Op de wildere avonden stijgt het groen hoog op en begint het te bewegen, en als je geluk hebt, verschijnt er een strook roze of magenta langs de onderrand.
En op een avond in februari sloot de hele hemel zich plotseling tot een corona recht boven ons. Het daalde zo plotseling neer en danste in een ring om ons heen, dat het enige wat we konden doen was achterover in de sneeuw gaan liggen en er recht in omhoog kijken. Dat moment zal ik de rest van mijn leven onthouden. Het was zo’n nacht waarin het tellen van maanden zinloos lijkt, en zo’n nacht die later zijn weg vond naar een illustratie als Northern Lights Reflection.
Drie noorderlichten die ik moest tekenen
Omdat geen enkele nacht hetzelfde is, zijn mijn illustraties dat ook niet. Elke illustratie toont een ander gezicht van het noorderlicht: een andere kleur, een andere vorm, een andere sfeer. Deze drie horen hier bij elkaar, omdat ze samen precies dat uitdrukken wat ik het liefst wil zeggen. De mooiste maand is: elke maand.
August Aurora
De augustus-aurora is het vroegste begin van het seizoen. Nog geen sneeuw, de grond nog donker, de nacht eindelijk donker genoeg om het noorderlicht weer te laten verschijnen. Elke augustus merk ik dat ik uitkijk naar de eerste meldingen uit het hoge noorden, wachtend op die eerste waarneming zoals andere mensen wachten op de eerste sneeuw. Deze illustratie draagt dat gevoel in zich: groen boven een eenzame den aan het water, een koppeltje dat er klein onder staat, een dunne maansikkel. Precies op de avond dat ik dit schrijf, wordt er voor het noorden een geomagnetische storm voorspeld. Het is al augustus, en het begint weer.
Hidden Moose
‘Hidden Moose’ is ontstaan uit mijn verbeelding. Ik heb al meer dan eens een eland bij daglicht gezien, en ik blijf stilletjes hopen er een te zien staan onder het noorderlicht. Dit beeld is zo anders dan de rustende rendieren die je overal op Pinterest tegenkomt. Hier staat hij, half verborgen tussen de dennen, alert, in wat aanvoelt als zijn eerste winter, met zachte sluiers van licht die boven hem hangen en de maan laag aan de horizon. Het noorderlicht boven hem is van het dromerige, trage soort dat je in de rustigere maanden ziet, meer drijvend dan dansend. Het is nog geen volle winter, en juist daarom past het zo goed bij de overgang van het seizoen.
Northern Lights Reflection
'Northern Lights Reflection' is rechtstreeks geïnspireerd op de rivieroever achter ons huisje. Vaak stonden we ’s nachts aan de Ounasjoki, waar de stroming snel genoeg is om de rivier ijsvrij te houden, en keken we hoe het noorderlicht zich in het zwarte water verdubbelde. Het was bitterkoud, zo koud dat onze tenen gevoelloos werden, en toch bleven we staan. Deze illustratie is die herinnering: een felgroen noorderlicht dat weerspiegeld wordt in een halfbevroren rivier tussen besneeuwde oevers. Elke maand weer anders, elke maand de moeite waard om met koude voeten in bed te kruipen.
Als je er zelf op uit trekt om Noorderlicht te gaan spotten
Als je hoopt het noorderlicht met eigen ogen te zien, is het beste advies dat ik je kan geven: laat het idee van de ‘perfecte maand’ los. Kom wanneer je kunt, op de donkerste, helderste nachten die je kunt vinden, en trek er meer dan één avond voor uit. De weken rond de equinox zijn echt een goede gok, maar ik heb wel eens meegemaakt dat een zogenaamd rustige week uitgroeide tot de mooiste van de hele winter. Kleed je veel warmer aan dan je denkt nodig te hebben, zo kan je dan iets langer buiten blijven als het dan toch een rustige nacht is! Oh ja, noorderlicht komt in vlagen, na een goede vlaag is er 20-40min rust en dan keert het weer terug! Je wordt beloond als je wat geduld hebt.
Ik ben geen fotograaf. Elke foto op deze pagina is getrokken met mijn mobiele telefoon, wazig en imperfect. De herinnering blijft altijd langer hangen dan de foto, en het is die herinnering die ik in de illustraties probeer vast te leggen.
Elke maand, weer opnieuw
Dus als iemand me vraagt wat de beste maand is, ben ik gestopt met het omcirkelen van een datum. Winter na winter, tegen het hoogtepunt van de ongeveer elfjarige cyclus van de zon, zag ik het veranderen: het eerste jaar nog rustig, en tegen de laatste winters gaven zelfs de rustige maanden een show. Zelfs de honderdste keer, ja, zelfs de tweehonderdvijftigste, deed het me nog steeds versteld staan. Dat is het eerlijke antwoord. Elke maand is de beste maand om Noorderlicht te spotten en om gewoon eens naar omhoog te kijken en je te laten verbazen door dit natuurfenomeen!
Als je wilt weten hoe de maanden zich echt tot elkaar verhouden, en wat het equinox-effect is, dan vind je dat verhaal in Arctische Avonturen. En als je benieuwd bent hoe de manier waarop ik het noorderlicht teken in de loop der jaren is veranderd, dan is dat weer een ander verhaal, dat binnenkort in deze serie verschijnt.
Vaak gestelde vraag
Is er een beste maand om het noorderlicht te zien?
Eerlijk gezegd kan het noorderlicht gedurende het hele seizoen, grofweg van eind augustus tot begin april, op elke donkere, heldere nacht verschijnen. Rond de herfst- en lente-equinox is er een bekende piek in de activiteit, waarbij het noorderlicht vaak meerdere nachten achter elkaar te zien is, en dat is zeker de moeite waard om na te jagen. Maar ik heb rustige maanden zonder waarschuwing ineens spectaculair zien worden, en dat drukke maanden juist stil vielen. Als je een vollediger beeld wilt krijgen van hoe de maanden zich tot elkaar verhouden en hoe het effect van de equinoxen werkt, heb ik daar apart een artikel over geschreven.
STORY BEHIND
Haal het noorderlicht in huis
Elk van deze illustraties van het noorderlicht is verkrijgbaar als kunstblok, metalen print of acrylglasplaat, volledig met de hand getekend naar inspiratie van nachten zoals deze.