Welkom in Lapland
De 8 seizoenen van Lapland
Lapland8Seasons · AUREALIS CREATIEF
Lapland kent geen vier seizoenen.
Het kent er acht.
Ik heb zes winters in Fins Lapland gewoond. Ik verbleef daar van november tot en met mei, en dat is lang genoeg om te ontdekken dat wat ik mijn hele leven ‘winter’ had genoemd eigenlijk vier verschillende seizoenen waren. In de meeste reisgidsen staat dat Lapland vier seizoenen kent, net als overal elders: winter, lente, zomer en herfst. Maar dat klopt niet helemaal; ze keken naar de verkeerde kalender.
De Sámi, de inheemse bevolking van Lapland, verdeelden het jaar in acht seizoenen, niet vier. In de loop der jaren heb ik, naast deze afwisselende winters, ook vele zomervakanties in de regio doorgebracht, en heb ik zeven van de acht seizoenen zelf meegemaakt, dus de logica van hun kalender is voor mij volkomen begrijpelijk.
Dit artikel is de uitgebreide versie van het verhaal achter mijn kunst collectie “Lapland 8 Seasons”. Het is ook een liefdesbrief aan Lapland. Een meer gedetailleerd verhaal over elk seizoen volgt in afzonderlijke artikelen.
Welk land kent acht seizoenen?
Meerdere landen, of eerder een regio: Lapland, of Sápmi in de Sámi-taal. Deze strekt zich uit over de noordelijke delen van Finland, Zweden, Noorwegen en het Russische schiereiland Kola. De kalender met acht seizoenen is afkomstig van het Sámi-volk, de inheemse bewoners van deze arctische regio, wier voorouders al sinds mensenheugenis acht verschillende seizoenen onderscheiden op basis van de ritmes van de natuur.
Van wie zijn deze seizoenen?
De 8 seizoenen maken deel uit van het Sámi-erfgoed: zij hebben een kalender met acht seizoenen. De Sámi leven al eeuwenlang in de arctische gebieden van Finland, Zweden, Noorwegen en het Russische schiereiland Kola. Hun levenswijze bestond uit het hoeden van rendieren, vissen en het observeren van een landschap dat zich zeer snel aanpast aan het arctische klimaat en meer dan vier seizoenen vereist. Net zoals ze veel namen voor sneeuw hebben, kennen ze niet vier maar acht seizoenen.
Je zult merken dat ook Finse toeristenbureaus over de acht seizoenen schrijven, en ik heb dit artikel op die bronnen gebaseerd (maar de kalender zelf is afkomstig van de mensen die hem nodig hadden: degenen wier levensonderhoud afhing van nauwkeurige kennis van wanneer het ijs zou breken, wanneer de rendierkalveren zouden worden geboren en wanneer de sneeuwkorst dik genoeg zou zijn om een slee te dragen).
De Sámi-kalender, geïllustreerd door een Belgische kunstenaar
Ik ben geen Sámi. Ik ben een Belgische illustrator die zes winters lang in een boetiekhotel in Kittilä, in Fins Lapland, heeft gewerkt. Ik woon hier al lang genoeg om te begrijpen dat de ritmes hier geen marketingconcept zijn. Ze zijn echt, en ze zijn belangrijk. Ik heb ook ervaren dat, door de huidige klimaatverandering, deze acht seizoenen niet altijd meer overeenkomen met de oude kalender … helaas.
Waarom acht, en niet vier?
Het klimaat in Lapland verandert niet geleidelijk. De overgang van het ene seizoen naar het andere verloopt niet soepel. Soms verandert het van de ene op de andere dag. De frisse, donkere dagen van de vroege winter lijken in niets op de warme, schitterende sneeuwdagen van de late winter. Volgens onze kalender zijn het allebei ‘winter’. Maar als je ze beleeft, voelen ze heel anders aan.
Vier seizoenen zijn niet genoeg om dat weer te geven. Acht wel.
Elk Sámi-seizoen heeft zijn eigen karakter. Elk seizoen heeft zijn eigen licht, zijn eigen klimaat. Zo vraagt de ijzige winter je om je warm aan te kleden voordat je naar buiten gaat, en vraagt het smeltende ijs je om te luisteren naar de rivieren die ontwaken. Ruska geeft je veertien dagen om de bomen rood, oranje en goud te zien kleuren voordat de kou terugkeert.
Lapland 8 Seasons · KUNSTCOLLECTIE
Ontdek de complete Lapland 8 Seasons-collectie
Elke illustratie legt een seizoen vast dat ik nergens anders had kunnen schilderen.
Als dit verhaal je aanspreekt, kun je meer lezen in het artikel over Nordic Nature Wall Art, over de rode draad in mijn werk en wat me nog steeds naar het noorden trekt.
De 8 Seizoenen van Lapland
1. IJzige winter
Half januari tot en met februari | Fins: pakkastalvi
Het diepst van de winter, het seizoen met de meest extreme temperaturen. Dagtemperaturen van -30 °C zijn normaal. Onopvallende dennenbomen veranderen in fantastische sneeuwwezens, gebukt onder zware sneeuwval. De eerste echte zonnestralen keren terug naar Zuid-Lapland (Rovaniemi) na weken van korte, blauw verlichte dagen. In het noorden is de zon nog steeds afwezig; daar wordt de tijd bepaald door de maan en de zachte roze- en blauwachtige pasteltinten van de schemering rond het middaguur.
Dit is het seizoen waarin je wimpers aan elkaar kunnen bevriezen als je te lang buiten blijft. Het is ook de tijd waarin het licht, dat eindelijk terugkeert, bij zonsopgang in surrealistische roze tinten op de sneeuw begint te schijnen.
Ik heb dit seizoen vastgelegd in het kunstwerk Frozen Forest. Het landschap is gevuld met dennenbomen die zo verstijfd zijn door vorst en sneeuw dat ze meer op wezens dan op bomen lijken, met groene aurora’s boven hun toppen. Een tweede illustratie is getiteld Pink Frosty Morning in Lapland en toont de zachtroze lucht van een heldere middag tijdens de laatste dagen van de poolnacht. De poolnacht verdwijnt snel en is nooit zo donker als de naam doet vermoeden.
2. Krakende sneeuw (Lente)
Maart tot half april | Fins: kevät
Het eerste seizoen waarin de zon echt warmte begint af te stralen. Niet genoeg om de sneeuw te laten smelten, maar wel genoeg om het sneeuwoppervlak elke middag een beetje zachter te maken. ’s Nachts vriest het weer aan. Dag na dag vormt zich een harde korst bovenop het sneeuwpakket. Een paar weken lang kun je op die korst lopen. Op 1,2 meter hardbevroren sneeuw staan zonder weg te zakken is een van de vreemdste sensaties die Lapland te bieden heeft. Sneeuwschoenen zijn niet langer nodig, want je kunt over het oppervlak van een heel landschap lopen dat twee weken eerder nog onbegaanbaar was.
Miljoenen ijskristallen vangen de lentezon op en uitgestrekte sneeuwvelden glinsteren in het zonlicht. Tegen alle verwachtingen in is het een van de meest fotogenieke seizoenen.
Dit is ook de tijd waarin drachtige rendieren hun kalveren baren. De cyclus begint opnieuw onder het fragiele licht.
Ik heb dit seizoen in twee schilderijen vastgelegd: Crusty Freshness, een illustratie die het glinsterende, ononderbroken oppervlak toont, en Arctic Campfire under the Northern Lights, omdat het noorderlicht tijdens de donkere uren nog steeds actief is en het contrast tussen de groene hemel en de sneeuw eronder een geheel eigen wereld creëert.
3. Het smelten van het ijs
Half april tot half mei | Lente-zomer
De wisseling van de seizoenen die je kunt horen.
Maandenlang waren alle rivieren in Lapland stil, bedekt met een dikke laag ijs; soms kon de rivier zelfs als ijsweg worden gebruikt. Dan, ergens halverwege april, breekt de warmte eindelijk door. Het ijs barst. Het verschuift. De rivieren ontwaken.
Als je er in de winter bent geweest en terugkeert wanneer het ijs begint te smelten, merk je het verschil eerst aan het geluid, nog voordat je het met eigen ogen ziet. Het gekabbel dat terugkeert in de wereld klinkt bijna luid. Sneeuwscooterpaden verdwijnen. IJswegen sluiten. Het eerste ijshoorntje van het seizoen begint te voelen als een welverdiende beloning.
Het duurt meer dan een maand voordat het ijs volledig verdwenen is. Ondertussen zijn de rivieren deels bevroren, deels stromend. Het is een onstabiele, fotogenieke toestand.
Dit seizoen heb ik deze 2 illustraties geschilderd als Floating Ice: de rivierbeddingen in transitie, en Awaken, voor het moment waarop het eerste groen terugkeert en ook de vogels.
Een Finse uitdrukking die bij dit seizoen past: "Onpa kaunis aamu", wat betekent: "wat een prachtige ochtend". Die hoor je hier in mei vaker dan op enig ander moment van het jaar.
4. Middernachtzon
Half mei tot half juli | Fins: keskiyönauringonaika
Rond 15 mei gaat de zon voor de laatste keer in weken achter de horizon onder. Daarna gaat ze niet meer onder. Vierentwintig uur daglicht. Nachten zonder duisternis.
Voor de lokale bevolking is dit het seizoen dat alle andere seizoenen rechtvaardigt. De festivals gaan van start. De kajaks worden tevoorschijn gehaald. Mountainbikes verschijnen ten tonele. Mensen wandelen om één uur ’s nachts over eeuwenoude, rotsachtige heuvels, simpelweg omdat het kan. Verduisteringsgordijnen zijn onmisbaar om ’s nachts nog wat slaap te kunnen vatten.
Hoe verder je naar het noorden gaat, hoe meer nachten zonder duisternis je ervaart. Op Juhannus (midzomerdag, rond 21 juni) staat de zon op haar hoogste punt. Veel bedrijven sluiten hun deuren. De meren stromen vol met zwemmers. Mensen slapen niet meer op de gebruikelijke manier.
Ik heb dit seizoen meerdere keren geschilderd, omdat het om verschillende perspectieven vraagt. Summer Evenings is de versie die helemaal niet als avond aanvoelt. Midnightsun in Lapland toont de zon hoog aan een hemel die donker zou moeten zijn. En ‘Nightless Nights’, de titel zegt het al.
5. Oogst
Half juli tot begin september | Fins: sadonkorjuunaika
De terugkeer van de duisternis, en daarmee ook de terugkeer van het noorderlicht.
Tegen het einde van augustus is het eerste noorderlicht weer te zien. Het wordt koeler, de sterren zijn weer zichtbaar aan de hemel en de bladeren beginnen van kleur te veranderen. Dit is de tijd waarin de moerassen volstromen met mensen die op zoek zijn naar wilde vruchten. Bergbraambessen (lakka), bosbessen (mustikka), rode bosbessen (puolukka), veenbessen (karpalo) en moerasbosbessen (suopursunmarja). Er is ook een verbazingwekkende verscheidenheid aan paddenstoelen, in kleuren en texturen die je de rest van het jaar niet tegenkomt. Het is tijd om je voorraadkast weer aan te vullen met lekkernijen uit de wildernis van Lapland.
De rendieren eten nu non-stop om vet- en spiermassa op te bouwen voor de winter. Ze weten wat er gaat komen.
Dit seizoen markeert ook het begin van een nieuw aurora-seizoen. Jagers op het noorderlicht trekken eropuit op zoek naar de mooiste ‘dubbele aurora’, de naam die wordt gegeven aan het noorderlicht dat weerspiegeld wordt in de vele meren en rivieren.
Ik heb dit seizoen geschilderd als Return of lady Aurora, omdat het noorderlicht echt aanvoelt als een terugkerende verschijning, en als First glimmer of the Northern Lights. Het noorderlicht is vaag zichtbaar; soms kun je zelfs de eerste aurora’s in het noorden zien op hetzelfde moment dat de zon laag aan de horizon in het oosten ondergaat (aan het einde van de zomer), voordat het volledige winterseizoen het overneemt.
6. Ruska (herfstkleuren)
Mid-September through mid-October | Finnish: ruska / syksy
Als je Lapland maar één keer kunt bezoeken en de bittere winterkou niet echt jouw ding is, kom dan tijdens de ruska. De kleuren zijn te zien in de bomen en in de lucht.
Er is geen goed Engels woord voor. ‘Autumn color’ is te algemeen. ‘Foliage’ doet te veel denken aan Vermont. Ruska is het specifieke fenomeen waarbij de bomen in Lapland in één keer rood, oranje en goudkleurig worden, voordat ze binnen een paar weken weer kaal zijn. De periode is kort (het hoogtepunt duurt ongeveer twee weken) en het exacte tijdstip is volstrekt onvoorspelbaar.
In het hoge noorden worden er hele weekendtrips rond dit fenomeen georganiseerd. Tijdens de ruska kun je door een nationaal park wandelen en urenlang geen mens tegenkomen, terwijl elke berkenboom om je heen schittert.
De eerste koele nachten zijn nu aangebroken. De duisternis is teruggekeerd. Dit is het laatste seizoen voordat de sneeuw komt, en iedereen daar weet dat.
Ik heb dit seizoen afgebeeld als het Golden hour, wanneer de laagstaande herfstzon de late bessen van het seizoen baadt, en als de Indian summer, waarbij de berkenbomen oranje-goud glinsteren tegen het stille water. Beide illustraties vangen een lichtkwaliteit vast die verder naar het zuiden niet bestaat.
7. Eerste sneeuw
Half oktober tot half november | Fins: ensilumi
De eerste aanraking van de winter. De dagen worden korter en het weer wordt koeler. De visuele schoonheid van dit overgangsseizoen is buitengewoon: langs de oevers van een snelstromende rivier weerkaatst het noorderlicht op het wateroppervlak. Er ligt nog geen sneeuw om de duisternis op te fleuren. Echt magisch.
Half november beginnen er zonder waarschuwing sneeuwvlokken te vallen, die vaak binnen een paar uur weer smelten. Maar elke koudegolf voegt weer een laagje toe. Eind november kan er al 20 cm op de grond liggen en beginnen de meren te bevriezen.
Dit is ook het seizoen waarin de Sámi beginnen met de winterse slacht en hun kuddes voorbereiden op de overwintering in de bossen en soms langs de kust.
In de winkels klinken al kerstliedjes. Er is geen twijfel mogelijk: de winter, in al zijn glorie, is onderweg.
Ik heb dit seizoen vastgelegd in de kunstwerken Green reflection en Snowflakes. Het geeft dat specifieke moment weer van het noorderlicht op het water in een donkere nacht, en in ‘Snowflakes’, omdat de eerste sneeuwvlokken de kerstsfeer met zich meebrengen.
8. Diepe Winter / Kaamos
Half november tot half januari | Fins: joulukaamos
De donkerste maanden. Ten noorden van de poolcirkel komt de zon nooit boven de horizon uit. Er zijn elke dag slechts een paar uur schemering.
Het Finse woord voor deze schemerige sfeer is kaamos. Kaamos is de zachte, roze- en blauwachtige pastelschemering die tijdens de poolnacht het midden van de dag vult. Het is prachtig. Het is magisch en heel mysterieus , geen ‘duisternis’, maar kaamos.
Tweehonderd kilometer ten noorden van de poolcirkel is er elke dag een schemerperiode van ongeveer zes uur, tussen 10.00 en 16.00 uur. Daarna volgt echte duisternis. Dan: tijd voor een sauna. Een vuurtje. Een maaltijd. En de lokroep van het noorderlicht dat je naar buiten trekt.
Dit is ook de kersttijd. De Kerstman woont officieel in Rovaniemi op de poolcirkel, en het is een goed moment om de Kerstman in deze tijd van het jaar te bezoeken. Het is ook de langste nacht van het jaar: de zon komt op de poolcirkel slechts een paar minuten op. De winterzonnewende, het belangrijkste keerpunt in een kalender die ouder is dan de mensheid zelf. Een week later barst het land uit in vuurwerk voor het nieuwe jaar.
Ik heb dit seizoen vastgelegd in Kaamos (de schemering zelf) en Sub-Zero Winter, een werk dat zijn naam én zijn inspiratie haalt uit een nacht in december 2021 bij -30 °C in Tepasto, een klein dorpje midden in de wildernis zonder lichtvervuiling. De kou van die nacht ligt vast in de titel.
Meer Lezen: kaamos; de poolnacht in Lapland
Lapland
Wat is dan het ‘echte’ Lapland?
Ze allemaal.
Elk seizoen heeft zijn eigen karakter, zijn eigen licht, zijn eigen activiteiten. De zomer is net zo goed Lapland als de winter, ook al lijkt de meeste reismarketing het tegenovergestelde te beweren (maar gelukkig is hier de laatste jaren verandering in gekomen).
Als je mij vraagt welk seizoen mijn favoriet is, antwoord ik: ‘Ze allemaal.’ Na zes winters in Fins Lapland kwam ik thuis met acht portretten, niet slechts één.
Lapland 8 Seasons · KUNSTCOLLECTIE
Ontdek de complete Lapland 8 Seasons-collectie
Elke illustratie legt een seizoen vast dat ik nergens anders had kunnen schilderen.
Als dit verhaal je aanspreekt, kun je meer lezen in het artikel over Nordic Nature Wall Art, over de rode draad in mijn werk en wat me nog steeds naar het noorden trekt.
Veelgestelde vragen
Lapland in het kort uitgelegd
Veelgestelde vragen
Ligt er altijd sneeuw in Lapland?
Nee, in de zomer is Lapland grotendeels sneeuwvrij. Van begin juni tot eind september ligt er in principe geen sneeuw meer in Fins Lapland, behalve op enkele hoge fjelltoppen in het noorden. De vegetatie ontwaakt, de rivieren stromen, en de middernachtzon staat 24 uur per dag boven de horizon.
Wanneer ligt er sneeuw in Lapland?
In Fins Lapland ligt er meestal sneeuw van eind oktober tot begin mei. De eerste sneeuw (ensilumi in het Fins) valt gewoonlijk in oktober of begin november, en de laatste sneeuw smelt pas in mei, soms nog later in het hoge noorden. Voor sneeuwzeker reizen zijn december tot maart de veiligste maanden. Putje winter (januari-februari) is de sneeuwlaag het diepst, vaak meer dan een meter.
Welk land heeft 8 seizoenen?
Finland, Noorwegen en Zweden - meer bepaald Lapland - kennen 8 seizoenen, volgens de traditionele Samische kalender. In plaats van de vier brede seizoenen die de rest van Europa gebruikt, verdelen de Sami het jaar in acht fijnere periodes die weergeven wat er werkelijk gebeurt in het arctische landschap: van middernachtzon tot poolnacht, van krokante sneeuw tot kleurrijke ruska (herfst).
Kunst Collectie
De 8 seizoenen van Lapland
Bekijk de collectie in de shop
Ijzige winter- Het 1ste seizoen
Ijzige winter - Het 1ste seizoen
Krakende sneeuw - Het 2de seizoen
Krakende sneeuw - Het 2de seizoen
Het smelten van het ijs - Het 3de seizoen
Krakende sneeuw - Het 2de seizoen
Het smelten van het ijs - Het 3de seizoen
Middernachtzon - Het 4de seizoen
Middernachtzon - Het 4de seizoen
Middernachtzon - Het 4de seizoen
Oogst - Het 5de seizoen
Oogst - Het 5de seizoen
Ruska - Het 6de seizoen
Ruska - Het 6de seizoen
Eerste sneeuw - Het 7ste seizoen
Eerste sneeuw - Het 7ste seizoen
Diepe winter - Het 8ste seizoen
Diepe winter - Het 8ste seizoen
