Diepe Winter
Kaamos, Kerstmis, de poolnacht
Seizoen 08 / 08
De stilte is het eerste wat me bijblijft. Niet de kou, niet de duisternis, maar de stilte. In de diepe winter wordt de wereld zo stil dat je helemaal niets meer hoort, en dan, als het echt koud is, hoor je de takken kraken. Dat was altijd in januari.
Ik heb zes winters in Fins Lapland gewoond, en de diepe winter was het seizoen waar ik het meest nieuwsgierig naar was voordat ik het ooit had meegemaakt. Ik wilde weten hoe de poolnacht aanvoelde. Is het echt zo donker dat je er depressief van wordt? Ik was er deels bang voor en wilde het deels zelf ervaren. Hoe lang zou de duisternis eigenlijk duren, en hoe zou ik erop reageren? Zou het echt zo’n effect op me hebben?
Het eerlijke antwoord, na zes van die winters, is dat ik er niet depressief van werd. Het had andere effecten. Een daarvan verraste me: ik had enorm veel zin in zoete dingen. Ik had ergens gelezen dat mensen tijdens de poolnacht meer suiker willen, en dat bleek voor mij ook te kloppen. Er is in die weken veel lekkere chocolade gegeten, en vooral de munt-chocoladesnoepjes werden mijn favoriet; er was iets aan die koele, frisse smaak ervan in combinatie met de bruine chocolade. Welkom in het donkerste & meest gezellige seizoen van Lapland!
Het seizoen in één zin
De hele wereld is blauw en wit geworden. Dit was zo’n beetje het helderste moment van de dag.
het seizoen
Het seizoen waarin de zon niet meer opkomt
Tweehonderd kilometer boven de poolcirkel is er tussen tien ’s ochtends en vier ’s namiddags een kort moment van daglicht. Na vier uur valt de duisternis in en is het tijd voor een warme sauna en een haardvuur. Totdat het noorderlicht je weer naar buiten lokt.
Zo ziet de dag eruit in diepe winter, en die wordt steeds korter naarmate december vordert. Ik hield in die jaren een dagboek bij, en ik kan het in mijn eigen handschrift zien gebeuren. Begin december: zonsopgang 11:22, zonsondergang 13:02, amper een uur echte dag. Dan, op een ochtend, staat er in de app alleen maar N/A. Geen zonsopgang, geen zonsondergang. De poolnacht is begonnen.
Hoe noordelijker je gaat, hoe langer het duurt. In Rovaniemi, bijna precies op de poolcirkel, kroop de zon zelfs op het donkerste moment nog een paar minuten boven de horizon. Waar ik was, verder naar het noorden brak de poolnacht rond 10 december aan, en de zon keerde pas op 2 januari terug: vierentwintig dagen lang. En zelfs dan moesten we nog tot eind januari wachten om enige zonnewarmte op ons gezicht te voelen.
· HET ACHTSTE SEIZOEN ·
Ontdek de Diepe Winter - collectie
De afgebeelde werken zijn verkrijgbaar als hoogwaardige prints op kunstblokken, metaal en acrylglas. Elk werk maakt deel uit van de Lapland 8 Seasons-collectie.
Het blauwe moment
De sfeer: het blauwe moment, vuur en de bijtende kou
De diepe winter heeft zijn eigen bijzondere licht zo zonder de zon. Rond half drie ’s middags kleurt alles blauw. Een collega heeft me de naam ervoor geleerd: het blauwe moment. Het is een schemering waarin alle andere kleuren wegvloeien en het hele landschap zacht en blauw wordt, en daarna wordt het heel langzaam donker. Ik heb ernaar leren uitkijken.
En dan is er nog de kou. Die is niet altijd extreem, vaak maar een paar dagen achter elkaar, maar als ze toeslaat, verandert alles. Ik heb het opgeschreven: -15 °C en dalend, daarna -24 °C, en de voorspelde -30 °C die rond drie uur ’s ochtends zou aankomen. Alles bevroren en wit. Op zulke dagen trek je een extra skibroek aan, alleen al om naar je werk te lopen, en trek je die weer uit zodra je een warme hut binnenstapt.
En dan is er nog de kou. Die is niet altijd extreem, vaak duurt het maar een paar dagen achter elkaar, maar als het eenmaal toeslaat, verandert alles. Ik heb het opgeschreven: -15 °C en dalend, daarna -24 °C, en de voorspelde -30 °C die rond drie uur ’s nachts zou aanbreken. Alles bevroren en wit. Op zulke dagen trek je een extra skibroek aan, alleen al om naar je werk te lopen, en trek je die weer uit zodra je weer binnen bent.
De kou is ook de reden waarom de melk in de winkel maar een paar dagen houdbaar is. Verse melk wordt in Finland verrijkt met vitamine D, omdat niemand tijdens de poolnacht zelf vitamine D aanmaakt. Het is een klein, slim overlevingsdetail van het donkerste seizoen: geen willekeurig feitje over melk, maar een heel land dat zich stilletjes aanpast aan maanden zonder zon.
Na vier uur, als het echt donker is, begint het mooiste deel van de dag. Een goede maaltijd (rendiervlees als je zin hebt in iets extra’s, of gerookte zalm met een zoetzure saus) en een haardvuur. Dan wacht je, terwijl je half naar de hemel kijkt, tot het eerste noorderlicht je naar buiten lokt, de kou in.
Uitgelichte werken
Twee illustraties uit het hart van de winter
Sub-Zero Winter
De dagen van bittere kou, waarop zelfs het verlengsnoer kraakt, en het noorderlicht dat je weer naar buiten lokt.
Deze illustratie komt rechtstreeks uit de koudste dagen, die periode van - 40 waarin het verlengsnoer naar de motorblokverwarming stijf wordt en bij de minste aanraking in tweën knakt. De auto heeft een motorblokverwarming en een interieurverwarming nodig om ’s ochtends überhaupt te kunnen starten; wij lieten die van ons het eerste jaar al inbouwen, toen we voor het eerst in Rovaniemi aankwamen.
Sub-Zero Winter is een koude winternacht onder het noorderlicht: de paar uren daglicht zijn al lang voorbij, om vier uur is het donker, en het noorderlicht is wat je weer naar buiten lokt, de vrieskou in. De bijtende kou, het wit, en het groen boven je hoofd.
Kaamos
Het schemerseizoen, een zachte gloed van licht voordat de poolnacht weer terugkeert.
Kaamos is het schemerseizoen zelf. Elke dag verschijnt er even een zachte gloed, waarna de arctische nacht weer terugkeert. Het is de stilte waarmee ik begon, het gekraak van de takken, het blauwe moment dat halverwege de middag overgaat in duisternis; besneeuwde bossen, stilte, en de gezellige avonden bij het haardvuur waar de donkere helft van de dag om draait. Deze illustratie geeft dat zachte licht weer: de diepe, vastgehouden stilte van een land dat zich heeft neergelegd in zijn donkerste, gezelligste seizoen.
Poolnacht
Een opmerking over rijden in de winter
Rijden in Lapland in hartje winter is absoluut de moeite waard, maar je moet wel voorzichtig rijden. Er is weinig daglicht, meestal een lange schemering, en in combinatie met bewolking en lichte sneeuwval kan het op de weg echt donker worden.
Maar het is wel magisch! Je kan honderdtwintig kilometer dwars door het nationale park rijden en onderweg maximum tien auto’s tegengekomen. Die leegte maakt deel uit van de magie.
Twee illustraties uit de collectie ‘Into the Nordic Wilderness’ sluiten hier nauw bij aan: Lapland Ice Drive en Roadtrip
Veelgestelde vragen
Veelgestelde vragen
Hoe koud wordt het in Lapland in de winter?
In het hartje van de winter daalt de temperatuur in Lapland regelmatig tot -20 °C of -30 °C, en er komen wel eens koudegolven voor met temperaturen tot -40 °C, meestal slechts een paar dagen achter elkaar. Het is een droge kou, dus met de juiste kledinglagen is het heel goed te doen, je moet je er serieus op kleden. De diepe, aanhoudende kou van december en januari is de constante, maar uiteindelijk gaan deze extreme dagen voorbij.
Kun je tijdens de poolnacht in Lapland het noorderlicht zien?
Ja, de poolnacht is een van de beste momenten om het te zien. Omdat de zon onder de horizon staat, duren de donkere uren lang, en op elke heldere nacht is er een reële kans op het noorderlicht. Het hart van de winter ligt precies in het midden van het seizoen, dus je wacht bij het vuur, terwijl je af en toe naar de hemel kijkt, en gaat naar buiten zodra het groen verschijnt.
Waar dit seizoen in de cyclus past
De diepe winter is het achtste en laatste seizoen in het Laplandse jaar, het keerpunt waarop alles op zijn donkerst is en waarop, rond de winterzonnewende op 21 december, het licht minuut voor minuut weer terugkeert. De dag na de zonnewende komt de zon boven de poolcirkel slechts enkele minuten op. Vanaf dat moment wordt het elke dag weer een beetje lichter.
Zo is de cirkel rond. Na de diepe winter volgt het ijzige, helderder wordende licht van de late winter, daarna de korstige sneeuw van de lente, en begint het hele jaar met acht seizoenen weer van voren af aan.
Eerste sneeuw
Dit is het laatste seizoen van de cyclus. Vanaf hier begint het weer bij de eerste sneeuw.
Lapland 8 Seasons · HET ACHTSTE SEIZOEN
Ontdek de Diepe Winter
Beide afgebeelde werken zijn verkrijgbaar als hoogwaardige prints op kunstblokken, metaal en acrylglas. Elk werk maakt deel uit van de Lapland 8 Seasons-collectie.