IJzige winter: wanneer de zon terugkeert
20 januari. De eerste zon van het jaar, weer boven de horizon na weken van schemering.
Seizoen 01 / 08
Iedereen bezoekt Lapland rond Kerstmis: de lichtjes, de rendieren, de sneeuw die precies op het juiste moment valt. Dan, in de eerste week van januari, wordt het weer rustiger want de meeste mensen hun Kerstvakantie zit erop, ervan overtuigd dat ze Lapland op zijn best hebben gezien.
Ze vertrekken net voordat het begint.
Op 20 januari, na ze wekenlang net niet boven de horizon te hebben gezien, is de zon weer terug. De gloed in de toppen van de bomen wordt vervangen door de échte zon, laag en oranje, door de takken van de bomen, met lange schaduwen ... Een bijzonder moment in dit seizoen. Het is een moment waar elke inwoner naar uitkijkt! Ik heb het elk jaar dat ik daar woonde gefotografeerd en elk jaar voelde het als de eerste keer.
Dagen daarvoor reikte de zon nog maar tot aan de toppen van de bomen. Lang voordat de zon boven de horizon uitkomt, verlicht ze al de hoogste takken, waardoor je bossen ziet waar de kruinen goudgoud gloeien en alles eronder blauw en wit blijft. Dat duurt weken, en naarmate januari vordert, kruipt het licht langzaam lager langs de stammen. Dat tussenliggende licht heeft zijn eigen schoonheid, maar het is ook een aftelling. Je begint het in de gaten te houden.
Dit is Frosty Winter, het eerste van de acht seizoenen van Lapland. Dit is het seizoen wat ik niet wil missen.
Het seizoen in één zin
Alles in dit seizoen vloeit voort uit dat terugkerende licht. De kou, de kleuren, het noorderlicht, zelfs de rendieren op de weg: het draait allemaal om hoeveel licht er is en hoe helder de lucht op dat moment is.
Het seizoen
Wat is eigenlijk ‘IJzige Winter’?
‘IJzige Winter’ loopt van half januari tot en met februari. Het ligt tussen de poolnacht en de eerste tekenen van de lente in, het is een tussen-seizoen.
Drie dingen kenmerken deze periode. De sneeuw ligt het dikst, omdat het dan het hevigst sneeuwt. De temperaturen zijn het meest extreem. En het daglicht keert snel terug, met elke dag enkele minuten meer en dat gaat met 5 minuten 'smorgens en 'savonds per dag.
De kou is geen abstract begrip. De koudste ochtend die ik in zes winters heb geregistreerd, was -37,8 °C, op 5 januari 2024. In de ‘Frosty Winter’ zelf is -20 °C overdag heel gewoon. Je kleedt je erop, sluit de motorblokverwarmer aan en gaat gewoon door met je dag.
· Het Eerste seizoen ·
Ontdek de IJzige Winter
Alle afgebeelde werken zijn verkrijgbaar als hoogwaardige prints op kunstblokken, metaal en acrylglas. Elk werk maakt deel uit van de Lapland 8 Seasons-collectie.
De echte kou
Wat mensen verbaast, is dat de koudste dagen niet het ergst aanvoelen. De echte kou heerst juist op heldere, zonnige en windstille dagen: -13 °C op een heldere dag kan harder bijten dan -24 °C bij bewolking. Wind en vochtigheid richten meer schade aan dan het getal op het scherm. En de sneeuw doet iets vreemds met de dennenbomen. Elke tak raakt zo vol dat de bomen niet meer op bomen lijken, maar op figuren, voorovergebogen en met een dikke laag sneeuw, in dichte rijen langs de weg en de off-road paden nog ondoordringbaarder maken.
En dit is nu juist wat mensen vaak over het hoofd zien: die bijtende kou en dat prachtige licht horen bij hetzelfde weer. Een heldere hemel laat de warmte ’s nachts ontsnappen, dus juist de ochtenden die er het mooist uitzien, zijn ook de ochtenden die het meest pijn doen.
Roze lucht
Licht, kou en de kleur van een grijze dag
Het licht in dit seizoen doet iets wat ik nog nergens anders heb gezien. Elke winter hebben we ongeveer tien dagen lang een reeks heldere dagen met een roze hemel, het soort roze wat je doet dromen, je even doet stoppen tijdens je bezigheden. Het is het roze van de zonsopgang die nog net niet boven de horizon uitkomt, want de zon is nog even afwezig. De hele hemelkoepel kleurt zacht roze en lila, en de sneeuw neemt die kleur meteen weer over.
Bewolkte dagen zijn niet triestig hier in Lapland. Een grijze dag in België is echt grijs, triestig en grauw, en heeft de kleur van nat beton. Een bewolkte dag in Lapland is wit. De sneeuw weerkaatst zoveel licht dat de lucht gloeit, de schaduwen verdwijnen en de hele wereld zacht en egaal wordt. Een grijze dag in Lapland is niet grijs en triestig, je mist enkel de zon ...
Dit is een heel mooi seizoen: Een heldere dag betekent koud en pastel kleur in de lucht. Bewolkt staat voor milder en wit licht. Je kunt van beide heel goed genieten, en je kunt je erop kleden.
En dan zijn er nog de dagen waarop de lucht iets nog zeldzamers tevoorschijn tovert. Parelmoerwolken, ook wel ‘pearl clouds’ genoemd, deze bijzondere vlekken verschijnen na zonsondergang in stroken van iriserend roze, mintgroen en goud, en zien er zo onwaarschijnlijk uit dat mensen denken dat de foto gemanipuleerd is. In zes winters heb ik ze een handvol keer gezien. Ze zijn om één reden de moeite waard om te kennen: ze zijn een teken. Als ze daarboven hangen, wordt het hier beneden binnenkort erg koud.
Uitgelicht werk
Frozen Forest
De hele ‘Lapland 8 Seasons’-collectie is opgebouwd rond één verzonnen landschap: het kleine eilandengroepje, de grote boom, het water dat erlangs stroomt. Dat water verandert volledig in de loop van de acht seizoenen, en in ‘Frosty Winter’ staat het helemaal stil.
Voor mij zegt de bevroren rivier in ‘Frozen Forest’ alles over dit seizoen.
We woonden aan een snelstromende rivier. In de zomer kon je je niet voorstellen dat die ooit stil zou staan. Maar wanneer de kou intreedt en dagenlang aanhoudt, kruipt de vorst vanaf de oevers naar binnen en versmalt het open rivierbed week na week. Een tijdje blijft er nog één laatste stukje open water over, donker afstekend tegen al dat wit, en dan is ook dat op een ochtend verdwenen. Een wit pad waar vroeger de rivier stroomde.
Ook het noorderlicht op deze foto is het vermelden waard: de activiteit van het noorderlicht bereikt zijn hoogtepunt rond de equinoxen, in de herfst en opnieuw in maart, dus ‘Frosty Winter’ is op papier niet de beste periode van het seizoen. Wat het echter wel biedt, zijn de juiste omstandigheden. Januari is de klassieke auroramaand: koud en helder genoeg zodat de bogen zich keer op keer aan de horizon vertonen. Februari is nog beter: de poolnacht is voorbij, de hevige sneeuwval neemt af en we hebben meer nachten met een heldere hemel. Hoe dichter je bij maart komt, hoe spectaculairder het noorderlicht aan de hemel verschijnt. Juist de nachten waarin de kou ondraaglijk is, leveren het mooiste schouwspel op.
Het is dezelfde regel als overdag, alleen dan in het donker. De heldere hemel die de temperatuur doet dalen, is dezelfde heldere hemel waardoor je überhaupt iets kunt zien.
aurora corona
Op 20 februari 2023 zag ik een corona. Een aurora corona doet zich voor wanneer het schouwspel zich direct boven je hoofd afspeelt en de stralen naar één punt lijken samen te komen, waardoor het licht direct boven je naar buiten lijkt te exploderen en vervolgens als een gordijn in een cirkel van 360° om je heen danst. Hiervoor is de juiste geografische positie ten opzichte van het magnetisch veld nodig, in combinatie met sterke zonneactiviteit; dat is de reden waarom de meeste toeristen die jarenlang op jacht zijn naar het noorderlicht, er uiteindelijk nooit een te zien krijgen.
Ik had echter veel geluk: Het kwam zonder waarschuwing. We maakten een korte wandeling op onze eigen oprit, gewoon even een frisse neus halen voor het slapengaan, ergens rond negen uur ’s avonds. De aurora-jagers waren nog niet eens aan hun avond begonnen. Toen verscheen er recht voor ons een lang gordijn. Daarna nog een rechts van ons, en volgens één aan de linkerkant. En toen sloot het geheel zich boven onze hoofden tot een kroon, en waren we aan alle kanten erdoor omringd. We belandden allebei plat op onze rug in de sneeuwbank langs de oprit, want dat was de enige manier om het allemaal in ons op te nemen. Dat is het schouwspel dat ik nog steeds zal beschrijven als ik oud ben.
Die winter telde ik 44 waarnemingen tussen november en april, en dat was geen uitzonderlijk jaar. Elke winter dat ik daar woonde, lag het aantal ergens in hetzelfde bereik. Het noorderlicht dat je deze tijd ziet heeft niets te maken met de elfjarige zonnecyclus waarover om de paar jaar wordt geschreven. Het komt voort uit coronagaten, donkere plekken op de zon waar de zonnewind vrijuit naar buiten stroomt, en die duiken op ongeacht in welke fase van de cyclus we ons bevinden. Na zes winters is mijn eerlijke antwoord dat elk van die winters een top jaar was voor noorderlicht te spotten.
Uitgelicht werk
Pink Frosty Morning
Een enkel rendier op een bevroren meer, staande in dat pastelkleurige licht. De lucht lijkt onrealistisch, maar dit is het niet ...
Op vrije dagen reden we zonder bestemming rond, een rondje van zo’n honderd kilometer, vooral om de zon op te zoeken. Tijdens een van die rondjes kwamen we op de weg naar Pulju over een heuvel en kwamen we in een file terecht. In Lapland. In februari. De weg stond vol met rendieren, een hele kudde, die geen enkele haast hadden en niet van plan waren opzij te gaan.
Je wacht en volgt ze rustig. Ik vind dat een rendier heel elegant kan 'slenteren'. De rendieren zijn ook curieus, het meest stoere rendier durft je zelfs tot stilstand brengen en dwingt je je auto tot stilstand te brengen, ... en dan is het genieten wat je moet doen & kijken hoe ze voorbijtrekken. Ze bewegen prachtig, die langzame, hoogstappende gang door de sneeuw waar ik in zou wegzakken, en ze kijken je volkomen onverschillig aan. De rendieren zijn eigendom van Sámi-herders, ze zijn niet wild, en ze weten precies hoe weinig een auto voor hen betekent.
Als je in dit seizoen in Lapland rijdt, kom je een rendier tegen. Als je geluk hebt, kom je er driehonderd tegen. En wil je ze eens van dichtbij ontmoeten, dan kan dat op een rendierbezoek, waar je ze korstmos uit je hand laat knabbelen.
Kijk eens naar de boomtoppen op de foto hieronder, en je bent weer terug bij het begin van dit artikel: de zon is nog niet op, maar raakt nu al de hoogste takken.
Hoe voelt dat -37,8°C?
-37,8 graden Celsius op 5 januari 2024 is de laagste temperatuur die ik in zes winters heb gemeten en gevoeld.
Wat dat met een bril doet, kun je hieronder zien: eerst een randje van ijskristallen langs de rand van de glazen, daarna verspreidde het zich verder naar binnen, totdat er uiteindelijk niets meer over was om doorheen te kijken. Mijn sjaal veranderde in een stijf stuk stof dat tegen mijn gezicht werd gedrukt. Er vormde zich rijp op mijn wimpers, mijn muts en het puntje van mijn neus. Na die ene foto heb ik er geen enkele meer gemaakt, want een handschoen uittrekken was echt helemaal geen pretje.
Eén klein lichtpuntje: mijn wenkbrauwen bleven vrij. Je ziet die foto’s wel eens op Instagram, gezichten met een stevige witte streep boven elk oog, en dankzij mijn bril hield ik net genoeg warme lucht onder de glazen vast.
Ik ben een halve-fin, en had nog steeds koud!
Dit seizoen vraagt veel van je, en wat het je in ruil daarvoor geeft, is een landschap waar je, hoe goed je je ook voorbereidt, nooit helemaal aan kunt wennen.
En dat is de logica van het hele seizoen. De heldere, ijskoude dagen zijn de koude dagen, de kleurrijke dagen, de dagen met het noorderlicht en de dagen waarop het licht eindelijk terugkeert. Het ene kan niet zonder het andere, en dat is precies waarom dit het seizoen is waarvoor ik zou terugkeren.
Veelgestelde vraag
Wat is de beste tijd om Lapland te bezoeken?
De ijzige winter, van half januari tot februari, is de beste tijd om Lapland te bezoeken. Dan valt de meeste sneeuw, liggen de dennenbossen volledig bedolven onder een dikke laag sneeuw en kleurt de hemel bij zonsopgang roze en rood. Eind januari komt de zon weer boven de horizon tevoorschijn, en dankzij de heldere, koude nachten is dit een van de beste periodes om het noorderlicht te zien.
Mijn eerlijke versie? December heeft de sfeer: de duisternis, de kerstmarkten, het gevoel ergens aan het uiterste einde van de wereldkaart te zijn. De ijzige winter in Januari & Februari heeft het landschap. Meer sneeuw, beter licht, langere dagen, minder mensen. Als je het ansichtkaartgevoel wilt, kom dan in december. Als je Lapland wilt, kom dan in Januari of Februari.
Waar dit seizoen in de cyclus past
IJzige Winter is het eerste van de acht seizoenen, maar het is niet waar het jaar begint. Het volgt op Diepe Winter, het donkerste seizoen van allemaal, en juist dat geeft het zijn karakter: alles hier wordt bepaald door wat eraan voorafging. Het licht dat terugkeert, de sneeuw die zich opstapelt, de zon die elke dag een beetje hoger klimt. Dit is het kantelpunt van het jaar.
Volgende in de cyclus
Tegen eind februari is het licht helemaal veranderd. De dagen zijn bijna weer even lang als in België, en je stopt met minuten tellen. De zon geeft echte warmte, en de sneeuw gaat zich anders gedragen: ze smelt in de namiddag en vriest 's nachts weer dicht, laag na laag, tot ze je gewicht kan dragen.
Dat is seizoen 2, 'Krakende sneeuw', wanneer het oppervlak hard genoeg wordt om over de sneeuwduinen te lopen en het hele landschap opengaat.
Lapland 8 Seasons
Krakende sneeuw
Lapland 8 Seasons · Het eerste seizoen
Ontdek de IJzige Winter
Alle afgebeelde werken zijn verkrijgbaar als hoogwaardige prints op kunstblokken, metaal en acrylglas. Elk werk maakt deel uit van de Lapland 8 Seasons-collectie.