Het smelten van het ijs: het seizoen dat je hoort voordat je het ziet
Het seizoen dat je hoort voordat je het ziet
Seizoen 03 / 08
Rond half april merk je de verandering eerst met je oren, nog voordat je het met je ogen ziet: de rivier verandert. De hele winter lang had de rivier stil gelegen, bedekt met een dikke laag ijs, soms sterk genoeg om als weg te dienen. Dan, op een dag, open je ’s nachts het raam en hoor je het: het water stroomt weer. Een zacht, gestaag gemurmel waar maandenlang volledige stilte had geheerst.
Dat is het onmiskenbare kenmerk van dit seizoen. De eerdere seizoenen zijn dingen waar je naar kijkt: de vorstpatronen, de glinsterende korst. Het smelten van het ijs is iets waar je naar luistert. De warmte breekt eindelijk door de zware sneeuw heen, het ijs barst, het verschuift en de rivieren ontwaken. Waar stroomversnellingen zijn, laat het water zich als eerste zien, en het gekabbel dat terugkeert in de wereld klinkt na zo’n lange tijd bijna luid.
Het seizoen in één zin
De stilte is voorbij.
Eind april op de Ounasjoki: In het midden open water, langs de overkant breken ijsschotsen uit elkaar. Na maanden van stilte had de rivier haar stem weer teruggevonden.
Het seizoen
Wat de Dooi werkelijk inhoudt
Dit is het derde van de acht seizoenen van Lapland, de periode van half april tot half mei, de overgang tussen lente en zomer. Dit seizoen telt 30 dagen waarop er nog steeds sneeuw ligt... Eind april 2025 lag er bij mij in de buurt nog zo’n meter sneeuw op de grond, meer dan de meeste mensen verwachten als ze zich voorstellen hoe een rivier openbreekt, en het zou de hele maand mei duren voordat die sneeuw volledig was gesmolten. Die sneeuwdiepte is een seizoen op zich; ik heb er een doorlopend overzicht van bijgehouden op Krakende Sneeuw (zie sneeuwdiepte tabel hier). Maar de rivier vertelt een ander verhaal dan de sneeuwvelden.
Het is een onstabiele, tussenliggende toestand, en het is buitengewoon schilderachtig. De rivier is deels bevroren, deels stromend. De eerste natte plekken verschijnen op het ijs. IJsschotsen breken los en drijven stroomafwaarts. De sneeuwscooterpaden verdwijnen, de ijswegen sluiten, en het eerste ijshoorntje van het seizoen begint te voelen als een echt verdiende beloning. Niets gebeurt hier geleidelijk: het verandert elke dag een beetje meer, en geen twee dagen zien er hetzelfde uit.
En de sneeuw geeft zich niet zomaar gewonnen. Op een ochtend eind april 2024 bouwde ik een sneeuwpop; tegen de middag was die bij een temperatuur van plus vier graden al in elkaar gezakt. Twee dagen later werd ik wakker en was alles weer wit: er lag twee centimeter verse sneeuw over het hele terrein, de bomen waren bedekt met een laagje sneeuw en de sneeuwhoogte was weer gestegen van 102 naar 108 centimeter. De collega’s kreunden. Ik vond het prachtig. Tegen vier uur ’s middags was het weer gesmolten en was de weg weer modderig. Winter en lente wisselen elkaar af, uur na uur, totdat de lente uiteindelijk de overhand krijgt.
Een Finse uitdrukking die bij dit seizoen past: ‘Onpa kaunis aamu’ - 'Wat een prachtige ochtend'.
Je hoort het hier in mei vaker dan op enig ander moment van het jaar.
· Het Derde seizoen ·
Ontdek de Dooi
De afgebeelde werken zijn verkrijgbaar als hoogwaardige illustraties op art blocks, metal prints en acrylglas. Elk werk maakt deel uit van de Lapland 8 Seasons-collectie.
Uitgelicht werk
Floating Ice
De eerste illustratie van dit seizoen toont de rivier in een overgangsfase: de rivierbedding is half bevroren en half stromend water, met ijsschotsen die op de stroming meedrijven onder een zachte lentehemel. Het legt precies het moment vast waarnaar het seizoen is vernoemd: wanneer de warmte eindelijk door de zware sneeuw heen breekt, het ijs barst en de rivieren weer doet stromen, en weer tot leven komt na maanden van stilte onder een dikke witte laag.
Het landschap verandert heel snel. Het is de eerste echte glimp van de Laplandse zomer die nog moet komen.
Ik heb het geschilderd omdat ik water weer hoorde stromen na 5 maanden. Zes winters lang woonde ik aan de oever van de Ounasjoki. Bij aankomst in november hoorden we de rivier stromen, daarna viel er een lange stilte zodra het ijs zich vastzette, en vervolgens, maanden later, kwam de rivier weer tot leven, met de dag luider. Drijvend ijs is die terugkeer, vastgelegd op de tekentablet.
Uitgelicht werk
Awaken
De tweede illustratie toont de andere kant van het seizoen: niet het smelten van het ijs, maar het ontwaken van het leven. Op een meer dat net ijsvrij is geworden, rust een paar brandganzen op de oever – reizigers die duizenden mijlen vanuit het zuiden hebben gevlogen om hun broedgebieden in het Noordpoolgebied te bereiken.
De trekkende ganzen behoren tot de eerste voorbodes van de lente; ze komen aan terwijl het ijs smelt en de dagen langer worden. Hun aanwezigheid luidt het begin in van een nieuwe cyclus in de wildernis.
Ook deze illustratie is rechtstreeks gebaseerd op eigen ervaring. De allereerste die arriveren zijn de wilde zwanen, de nationale vogel van Finland, die neerstrijken op het eerste open water terwijl de rivier nog half bevroren is. Eind april fotografeerde ik er drie, rustend op een strook open water tussen de drijvende ijsschotsen.
Na zes maanden onder de sneeuw voelt het allemaal als een klein wonder.
De nacht die niet meer donker wordt
Wat dit seizoen verder nog stilletjes doet, is de nacht wegnemen. De ijzige winter gaf de eerste zon terug; de Krakende Sneeuw gaf de eerste echte warmte terug. Het verdwijnen van het ijs geeft het licht zelf terug, alles. Tegen eind april wordt de hemel niet meer echt donker. Om je een idee te geven van de hoeveelheid licht: Eind april (25) april is de zonsopgang er om 4u 24 en de zonsondergang om 22u12, en om kwart voor drie ’s ochtends is het al helder. Enkele dagen later (29) april is er om drie uur al heldere schemering, de zon komt op om 4u45 op en gaat weer onder om 21u56. In die 6 uur nacht die je krijgt tussen zonsopgang en zonsondergang wordt het écht niet meer donker.
Je komt thuis na het boodschappen doen in Kittila (de winkels zijn open tot 21 uur op een weekdag) kijkt elkaar aan en zegt: "Donkerder dan dit wordt het niet meer". Op een moment dat het eigenlijk al donker zou moeten zijn, is het nog schemerig. Dat is de eerste voorproef van de middernachtzon, die toch nog enkele weken op zich laat wachten (middernacht zon is er rond 21 juni). De nachten in dit 3de seizoen hebben hun heel eigen soort magie. Als het noorderlicht nu al verschijnt, is het als een afscheid: de laatste keer dat de hemel donker genoeg is om het noorderlicht zichtbaar te laten zijn, voordat het eindeloze licht het overneemt.
Wat je kunt verwachten als het ijs in Lapland begint te smelten
Dit is een seizoen om het rustig aan te doen en goed op te letten, want de natuur verandert terwijl je er naar kijkt. Een paar dingen waar je tussen half april en half mei zeker op kunt rekenen:
- Loop naar een rivier of meer en kijk hoe het ijs breekt. Bij stroomversnellingen komt het open water als eerste tevoorschijn, en het geluid draagt ver.
- Reken erop dat het weer omslaat. De ene dag kan het acht graden boven nul zijn en de volgende dag sneeuwt het, met een verse witte laag die tegen de middag alweer verdwenen is.
- Kijk uit naar de eerste terugkerende vogels: wilde zwanen die neerstrijken op het eerste open water, brandganzen en andere trekvogels die volgen naarmate het ijs zich terugtrekt, kleine eendjes die zich verzamelen waar de rivier vrij stroomt.
- ’s Avonds komt de natuur dichtbij. Hazen, nog in hun witte wintervacht, die in de tuin spelen voordat hun vacht weer bruin worden voor de zomer; een vos in de schemering; herten aan de overkant van de rivier, ....
- Ga buiten in de zon zitten bij temperaturen rond het vriespunt. Het licht straalt al echte warmte uit, zelfs als de thermometer dat niet doet, en tegen de avond is er weinig dat een jacuzzi onder een hemel die niet donker wordt kan overtreffen.
Een praktische opmerking, dezelfde die de hele lente je leert: de lucht is nog steeds droog en koud, dus houd lippenbalsem en handcrème bij de hand.
Veelgestelde vragen
Veelgestelde vragen
Wanneer begint de middernachtzon in Lapland?
Boven de poolcirkel gaat de zon rond half mei niet meer onder en blijft ze vervolgens wekenlang aan de hemel staan. Je merkt het echter al ruim daarvoor. Eind april worden de nachten niet meer helemaal donker, en begin mei is er alleen nog een korte schemering rond twee of drie uur ’s ochtends. Dit seizoen is de aanloop hiernaar: de laatste paar weken waarin er nog sprake is van een echte nacht, voordat het eindeloze licht de overhand neemt.
Wanneer breekt het ijs op de rivieren in Lapland?
Meestal vanaf half april, hoewel dit van jaar tot jaar varieert, afhankelijk van de sneeuwhoogte in de winter. De rivieren komen geleidelijk weer vrij, niet in één keer: eerst verschijnen er stroomversnellingen, daarna drijvende ijsschotsen, en het duurt meer dan een maand voordat het ijs volledig verdwenen is. In de meeste jaren is het laatste ijs pas tegen half mei verdwenen.
Waar dit seizoen in de cyclus past
Lapland kent geen vier seizoenen, maar acht seizoenen. Een traditie die teruggaat naar de Sámi-traditie in Finland, Zweden, Noorwegen en Rusland. ‘Smeltend ijs’ is het derde van de acht: het moment waarop de bevroren rivier eindelijk openbreekt en de sneeuw voorgoed plaatsmaakt voor het groen. Het volgt op ‘Krakende Sneeuw’, het seizoen waarin je nog over het sneeuwpakket kon lopen op een stevige korst, en het gaat over in de ‘Middernachtzon’, wanneer de zon helemaal niet meer ondergaat en de nachten wekenlang verdwijnen.
Vorige seizoen: krakende sneeuw
Het seizoen waarin je op de sneeuw kunt lopen.
Middernachtzon
Terug naar het overzicht: Lapland 8 Seasons
Lapland 8 Seasons · Het DERDE seizoen
Ontdek de Dooi
Beide afgebeelde werken zijn verkrijgbaar als hoogwaardige prints op kunstblokken, metaal en acrylglas. Elk werk maakt deel uit van de Lapland 8 Seasons-collectie.